Ένας ναός, στα υγρά λιβάδια της Βραυρώνας

Η Βραυρώνα είναι σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Αττικής, γνωστή για τον ναό της Αρτέμιδος που έχει δώσει το όνομά του στον σύγχρονο  δήμο της ανατολικής Αττικής, αλλά και στον παραθαλάσσιο γειτονικό οικισμό της Λούτσας (σημερινό όνομα Αρτέμιδα). 
Χτισμένη σε έναν κολπίσκο στις ακτές του Νότιου Ευβοϊκού κόλπου. Πρωτοκατοικήθηκε από την νεολιθική εποχή. Την εποχή εποχή του χαλκού η Βραυρώνα ήταν ένας από τους 20 δήμους που ενώθηκαν και αποτέλεσαν το μετέπειτα Αθηναϊκό κράτος. Σταδιακά η Βραυρώνα εξελίχθηκε σε τόπος λατρείας της θεάς Αρτέμης και χτίστηκε ναός αφιερωμένος σε αυτή.  

 Το 1945 ο αρχαιολόγος Γιάννης Παπαδημητρίου έσκαψε την περιοχή. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν και κατά την δεκαετία του 1950 και 1960 με αποτέλεσμα να αποκαλυφθεί το μεγαλύτερο μέρος του αρχαιολογικού χώρου. 

                                                   Η στοά σχήματος Π

                                  Η γέφυρα επάνω στον Ερασινό ποταμό

Τα σημαντικότερα αξιοθέατα του αρχαιολογικού χώρου είναι ο ναός της Αρτέμιδος, η στοά σχήματος Π, η ιερή πηγή, η γέφυρα επάνω στον Ερασινό ποταμό, η παλαίστρα, το γυμνάσιο κ.α. Ο Ναός της Αρτέμιδας είναι δωρικός εν παραστάσει με οπισθόδομο, βρίσκεται στη ΒΔ γωνία του βράχου της Ακρόπολης, θεμελιωμένος σε ψηλό κλιμακωτό, σχήματος Γ ανάλημμα από ισχυρούς πωρόλιθους, σχετικά μικρός σε μέγεθος, από τον οποίο σώζεται κυρίως η πλαϊνή του πλευρά, πιστεύεται πως ήταν εξάστυλος κατά μία άλλη άποψη δίστυλος με τοίχο ενδιάμεσα. Η στοά σχήματος Π περιέβαλλε ένα μεγάλο προαύλιο στην πλαϊνή πλευρά του ναού. Σίγουρα δέσποζε με την καίρια θέση του και το ύψος του πάνω απ' όλα τα οικοδομήματα του ιερού τεμένους. 

Ήταν κατασκευασμένος από ντόπιο πωρόλιθο και κτίστηκε στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. σε αντικατάσταση ενός παλαιότερου αρχαϊκού ναού, στη θέση του οποίου στέκει σήμερα το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Γύρω από την στοά υπήρχαν βάσεις με μικρά αγάλματα. Στον ναό υπήρχε επίσης περίφημο άγαλμα, το οποίο πήρε ο Ξέρξης και το μετέφερε στην  Σούσα. 

Στο ιερό εκτός από την Άρτεμη, λατρευόταν η Ιφιγένεια, η Λητώ, ο Απόλλων και ο Διόνυσος. Τα πλουσιότατα αναθήματα που εκτίθενται στο Μουσείο αποδεικνύουν τη λατρεία της Αρτέμιδας ως θεάς της φύσης, κουροτρόφου, προστάτιδας των παιδιών, καθώς και των μικρών ζώων. Μια μεγαλοπρεπής πομπή (θεωρία) ξεκινούσε κάθε 5 χρόνια από την Ακρόπολη για να γιορτάσει τα Βραυρώνια στο ιερό της θεάς, κατά τη διάρκεια των οποίων εκτός από τις θυσίες γινόντουσαν μουσικοί, αθλητικοί  αγώνες και αρματοδρομίες. Σημαντική στιγμή της γιορτής ήταν η τελετή των αρκτείων με την οποίας τα νεαρά παιδιά ολοκλήρωναν τη μύησή τους. Ήταν μια τελετή μυστηριακού χαρακτήρα, στην οποία έπαιρναν μέρος τα κορίτσια, πριν φθάσουν στην ηλικία της ήβης. Οι παρθένες, που ονομάζονταν άρκτοι, έπαιρναν υποχρεωτικά μέρος στην τελετή των Βραυρωνίων, που πραγματοποιείτο κάθε τέσσερα χρόνια).   
                                                         

                                             Το εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου

Το 1961 αποκαλύφθηκαν στο ναό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος δύο αναθηματικά ανάγλυφα της κλασικής περιόδου. Το ένα εξ αυτών παρουσιάζει τη θεά να αποδέχεται την προσφορά αναθημάτων από πέντε άνδρες. Κάτω από την παράσταση αρχίζει πολύστιχος επιγραφή με κατάλογο δώρων προς την Αρτέμιδα. Και η στήλη αυτή, όπως και άλλες, είχε χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή της λιθόστρωτης οδού που βρίσκεται βόρεια του ναού.
Σήμερα, από το ναό της Αρτέμιδας σώζεται μόνο η κατώτατη στρώση θεμελίων και αυτή όμως είναι ελλιπής.

Φώτο: Βενετσάνος Γιώργος