Αθήνα, αρχαία, μεσαιωνική, παλαιά, σύγχρονη,

 


 



 

Ναός του πρώτου μισού του 11ου αιώνα, αφιερωμένος στη Σώτειρα Παναγία. Ονομάσθηκε έτσι πιθανότατα από τον κτήτορα Κοτάκη. Είναι αντιπροσωπευτικός αθηναϊκός ναός της εποχής, τετρακιόνιος εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο. Ανατολικά του ιερού βήματος υπάρχουν τρεις ημικυκλικές αψίδες, ενώ η στέγη σχηματίζει σταυρό.

Στην διάρκεια του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα υπέστη φθορές, τις οποίες αποκατάστησε η ρωσική κοινότητα της Αθήνας, στην οποία είχε παραχωρηθεί ο ναός από το 1847 μέχρι το 1855 για την εκτέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων της. Τότε προστέθηκαν βόρεια, νότια και δυτικά κλίτη, αυξάνοντας έτσι αισθητά την έκταση του ναού.

Νέα επέκταση γίνεται το 1908, με την οποία ο ναός μετατρέπεται σε τρίκλιτη βασιλική με τρούλο, ενώ ακολούθησε και άλλη μία το 1971 με επέκταση του ναού προς τα δυτικά και την προσθήκη δύο καμπαναριών.

Η εκκλησία είναι τρισυπόστατη με δύο παρεκκλήσια, δεξιά του αγ. Γεωργίου και αριστερά του αγ. Δημητρίου. Αξιόλογες είναι οι εικόνες της «Νέας Κυράς» στο προσκυνητάρι (14 ος αι.) και της Παναγίας της Οδηγήτριας στο παρεκκλήσι του αγ . Δημητρίου (16 ου αι.).

Στον προαύλιο χώρο του ναού υπάρχουν μέρη αρχαίων κιόνων, καθώς και μαρμάρινη βρύση του 17 ου αι. από την οποία παλαιότερα υδρεύονταν όλη η γειτονιά.

Στην ιστορική αυτή εκκλησία υπηρέτησαν ως διάκονοι ο άγιος Νικόλαος Πλανάς και ο μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός (1949), ενώ κατά καιρούς κήρυξαν ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, ο Πανάρετος Δουληγέρης κ.ά.